Taslak sürüm · İçerik kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir, doğrulama sürüyor.
Hafıza MüşterekleriKaybettiklerimizin arşivi
Deniz Gezmiş
Kullanıcı katkısı · Fotoğrafların yeniden kullanım izni doğrulanmadı; yayımlamadan önce hak sahiplerinden izin alınmalıdır.
1960–1971Öğrenci ve gençlikTHKOİdam

Deniz Gezmiş

1947 – 1972

68 öğrenci hareketinin önderlerinden ve Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu'nun (THKO) kurucularından. 12 Mart askerî rejimi döneminde yargılandı, 25 yaşında idam edildi.

Doğum
Şubat 1947 · Ayaş, Ankara
Kayıp
6 Mayıs 1972 · Ankara Merkez Kapalı Cezaevi (Ulucanlar)
Kayıp biçimi
İdam
Defin
Karşıyaka Mezarlığı, Ankara

Kısa biyografi

1947'de Ankara'nın Ayaş ilçesinde doğdu. İstanbul Üniversitesi'nde okurken 1968 öğrenci hareketinin en tanınan yüzlerinden biri oldu ve eylemleri nedeniyle defalarca tutuklandı. Eylül 1970'te cezaevinden çıktıktan sonra Hüseyin İnan, Sinan Cemgil, Yusuf Aslan ve arkadaşlarıyla THKO'yu kurdu. 12 Mart 1971 muhtırasından dört gün sonra Yusuf Aslan'la birlikte Sivas'ın Şarkışla ilçesinde yakalandı. Ankara 1 No'lu Sıkıyönetim Mahkemesi'nde, anayasal düzeni değiştirmeye teşebbüsü düzenleyen TCK'nın 146. maddesi uyarınca idama mahkûm edildi. 6 Mayıs 1972 gecesi Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'la birlikte asıldı.

Hayatı

Toplumsal köken ve çocukluk

[Araştırılacak: ailenin toplumsal konumu, çocukluk ve okul yılları. Aile ve yakın çevreyle yapılacak sözlü tarih görüşmeleriyle doldurulacak.]

Politikleşme

1960'ların sonunda üniversitelerde yükselen boykot ve işgal dalgasının içinde politikleşti. Öğrenci eylemleri ve bir bakanı protesto ettiği gösteri nedeniyle 1968'de tutuklandı, yargılanıp beraat etti.

Mücadele yılları

20 Aralık 1969'da yeniden tutuklandı ve 18 Eylül 1970'e kadar cezaevinde kaldı. Çıktıktan sonra öğrenci örgütlerinden uzaklaşarak arkadaşlarıyla THKO'yu kurdu; örgüt 4 Mart 1971'de yayımladığı bildiriyle kamuoyuna duyuruldu.

Yargılama ve idam

Aynı davada verilen 18 idam kararından yalnızca Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ınki Askerî Yargıtay'da bozulmadı. Aydınların başlattığı af kampanyasına ve itirazlara rağmen karar uygulandı.

Düşünceleri

THKO, 12 Mart öncesinde parlamenter yolun tıkandığı görüşünden hareketle kırsal gerilla stratejisini benimsedi ve emperyalizme karşı tam bağımsızlık şiarını öne çıkardı. Gezmiş'in idam sehpasındaki sözleri, bu şiarı Türk ve Kürt halklarının kardeşliği ve işçi-köylü vurgusuyla birleştirir.

“Yaşasın tam bağımsız Türkiye!”
İdam öncesi son sözlerinden; tutanak ve tanıklıklarla karşılaştırılacak.C · Tek kaynak

Yaşam çizelgesi

Gri satırlar dönemin olaylarıdır.
  1. Şubat 1947Ankara'nın Ayaş ilçesinde doğdu.D · Kaynaklar çelişiyor
  2. 1968Üniversitelerde boykot ve işgaller; öğrenci hareketi yükseliyor.
  3. 1968Bir bakanı protesto ettiği için tutuklandı; 2 Mayıs 1968'e kadar tutuklu kaldı, beraat etti.C · Tek kaynak
  4. 20 Ara 1969Yeniden tutuklandı; 18 Eylül 1970'e kadar cezaevinde kaldı.C · Tek kaynak
  5. 4 Mar 1971THKO bir bildiriyle kamuoyuna duyuruldu.C · Tek kaynak
  6. 12 Mar 197112 Mart muhtırası; sıkıyönetim ilan edildi.
  7. 16 Mar 1971Yusuf Aslan'la birlikte Şarkışla'da yakalandı.B · Birden çok kaynak
  8. Ekim / Kasım 1971Ankara 1 No'lu Sıkıyönetim Mahkemesi idam kararı verdi.D · Kaynaklar çelişiyor
  9. 30 Mar 1972İdamları durdurma girişimi Kızıldere'de kuşatmayla sona erdi.
  10. 6 May 1972Ulucanlar'da Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'la birlikte idam edildi.A · Belgelenmiş

Kaynakların ayrıştığı noktalar

Çelişen bilgiler silinmez; hepsi kaynaklarıyla birlikte gösterilir.

Doğum tarihi
Bir anlatıma göre27 Şubat 1947 (Vikipedi ve çoğu biyografi).
Diğer anlatıma göre28 Şubat 1947 (Vikipedi'nin bazı kopyaları).
İdam kararının tarihi
Bir anlatıma göre9 Ekim 1971 (Sözcü, Medyascope).
Diğer anlatıma göre9 Kasım 1971 (bianet).

Galeri ve belgeler

Kaynaklar

  1. bianet — 1971-1972: Last Days of Young Revolutionaries before Execution
  2. bianet — Gezmiş, İnan, Aslan Commemorated in Hour of Their Execution
  3. Hürriyet Daily News — Unseen photos of revolutionary student leader revealed after 50 years
  4. Sözcü — Deniz Gezmiş kimdir?
  5. Vikipedi (İngilizce) — Deniz Gezmiş
A · BelgelenmişB · Birden çok kaynakC · Tek kaynakD · Kaynaklar çelişiyor

Diğer hayatlar

Abdi İpekçi1929–1979 · MilliyetAhmet Akman1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişAhmet Balıcı1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişAhmet Kaçmaz1938–2021 · TSİPAhmet Kalpar5 Aralık 1993 · Siverek, Şanlıurfa · BelirtilmemişAhmet Saner1959–1981 · MLSPBAhmet Taner Kışlalı1939–1999 · Cumhuriyet · CHPAli Aktaş (Ağtaş)1956–1983 · TKP/ML HareketiAli Başpınar1949–2008 · Dev-YolAli Kayahan12 Eylül 1980 öncesi · BelirtilmemişAli Uygur12 Eylül 1980 öncesi · BelirtilmemişAlpaslan Özdoğan–1971 · THKOAyhan Efeoğlu1992 · BelirtilmemişAyhan Kaya–2015 · Halkın Kurtuluş PartisiBahriye Üçok1919–1990 · SHPBattal Mehetoğlu1947–1969 · FKFBehice Boran1910–1987 · TİPCemil Kırbayır1980’de kaybedildi · Cengiz Argüç–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıCüneyt Tandoğan–1979 · Halkın KurtuluşuDeniz Acar–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıDoğan Öz–1978 · Efraim Ezgin–1978 · TİPElif Tuncer1953/1954–1991 · İHDEngin Yüzbaşıoğlu–1979 · Devrimci DerlenişErdal Eren1961/1962–1980 · TDKPErdal Eroğlu–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıErdoğan Yazgan–1983 · Üçüncü YolFaruk Erzan–1978 · TİPFehmi Gökçek12 Eylül 1980 öncesi · BelirtilmemişFehmi Tosun1995’te kaybedildi · Fikret Özbilgin–2026 · HalkevleriFikri Sönmez1938–1985 · Dev-YolGürsel Dursun–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHakan Yurdakuler–1976 · Devrimci gençlikHamdullah Berk–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHasan Akdoğan–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHasan Asker Özmen1956–1980 · Halkın KurtuluşuHasan Gülünay1992 · BelirtilmemişHasan Ocak1965–1995 · Hasan Telci–1984 · Dev-SolHaskar Kılıç–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHayrettin Eren1980’de kaybedildi · Hıdır Aslan1958–1984 · Dev-YolHisni Özer1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişHürcan Gürses–1978 · TİPHüsamettin Yaman1992 · BelirtilmemişHüseyin Boral–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHüseyin Cevahir1945–1971 · THKP-CHüseyin İnan1948/1949 – 1972 · THKOHüseyin Morsümbül12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişHüseyin Taşkaya5 Aralık 1993 · Siverek, Şanlıurfa · BelirtilmemişHüseyin Toraman1991 · Belirtilmemişİbrahim Ethem Coşkun–1982 · TKEPİbrahim Gündem1992 · Güneydoğu · Belirtilmemişİbrahim Kaypakkaya1949 – 1973 · TKP/MLİbrahim Uzun–1978 · Devrimci Derleniş · Halkın Kurtuluşu (okur katkısı; doğrulanmadı)İlyas Has1955–1984 · Dev-Yolİmran Aydın–1991 · TDKPIvana Hoffmann1995–2015 · MLKPKadir Manga–1971 · THKOKadir Tandoğan1958–1981 · MLSPBKemal Türkler1926–1980 · TİPKemal Üğdül–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıKenan Bilgin1994’te kaybedildi · TDKPLatif Can–1978 · TİPMahir Çayan1946 – 1972 · THKP-CMahmut Çal–1978 · Devrimci Derleniş · Halkın Kurtuluşu (okur katkısı; doğrulanmadı)Mahmut Ertak1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişMahmut Kaya12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişMahmut Sönmez–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıMaksut Tepeli12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişMazlum Doğan1955/1958–1982 · PKKMehmet Boztepe– 2021 · TDKPMehmet Kanbur (Kambur)–1983 · Üçüncü Yol · Dev-YolMemet Kılınçaslan1950–2006 · EMEPMetin Göktepe1968–1996 · EvrenselMetin Yıldırımtürk– 1978 · TDKP geleneği · THKO · Halkın KurtuluşuMihri Belli1915–2011 · TKPMurat Kuseyri1955 – 2021 · TDKPMusa Ağdaş–1979 · Halkın KurtuluşuMusa Anter1920?–1992 · Özgür GündemMustafa Kahya–2014 · SYKPMustafa Özenç1959–1981 · Dev-YolMustafa Suphi1883 – 1921 · TKPMustafa Taş12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişNamık Tarancı1955–1992 · GerçekNecati Vardar1960–1982 · TKEPNecdet Adalı1958–1980 · Kurtuluş / Dev-Sol · kaynaklar farklıNezir Acar1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişNubar Ozanyan1956–2017 · TİKKONurettin Yedigöl12 Nisan 1981 · İstanbul · BelirtilmemişÖmer Yazgan–1983 · Üçüncü YolOsman Nuri Uzunlar–1978 · TİPRamazan Yukarıgöz–1983 · Üçüncü YolRıdvan Karakoç1995’te kaybedildi · Sabahattin Ali1907–1948 · Markopaşa çevresiSadi Okçuoğlu–1978 · Devrimci Derleniş · Halkın Kurtuluşu (okur katkısı; doğrulanmadı)Şadiye Akyol–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıŞahmuz Aydın1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişSakine Cansız1958–2013 · PKKSalih Gevence–1978 · TİPSerdar Alten–1978 · TİPSerdar Soyergin–1980 · HDÖŞeref Aydın1951 – 2006 · TDKPSeyit Konuk–1982 · TKEPSinan Cemgil–1971 · THKOSoner Gül1992 · BelirtilmemişŞükrü Yılmaz1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişSüleyman Balıcı1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişTahir Elçi1966–2015 · Diyarbakır BarosuTaylan Özgür1948–1969 · ODTÜ Sosyalist Fikir KulübüTuğrul Özbek1992 · BelirtilmemişTuran Dursun1934–1990 · Yazar · eski müftüUğur Mumcu1942–1993 · CumhuriyetUlaş Bardakçı1947–1972 · THKP-CÜmit Kaftancıoğlu1935–1980 · TRTVedat Demircioğlu1943–1968 · TİPVeysel Güney1957–1981 · Dev-YolYavuz Yıldırımtürk1942–2026 · THKO · Halkın Kurtuluşu · TDKPYunus Aydar–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıYusuf Aslan1947 – 1972 · THKOYusuf Erişti1991 · Belirtilmemiş