Kısa biyografi
1947'de Ankara'nın Ayaş ilçesinde doğdu. İstanbul Üniversitesi'nde okurken 1968 öğrenci hareketinin en tanınan yüzlerinden biri oldu ve eylemleri nedeniyle defalarca tutuklandı. Eylül 1970'te cezaevinden çıktıktan sonra Hüseyin İnan, Sinan Cemgil, Yusuf Aslan ve arkadaşlarıyla THKO'yu kurdu. 12 Mart 1971 muhtırasından dört gün sonra Yusuf Aslan'la birlikte Sivas'ın Şarkışla ilçesinde yakalandı. Ankara 1 No'lu Sıkıyönetim Mahkemesi'nde, anayasal düzeni değiştirmeye teşebbüsü düzenleyen TCK'nın 146. maddesi uyarınca idama mahkûm edildi. 6 Mayıs 1972 gecesi Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'la birlikte asıldı.
Hayatı
Toplumsal köken ve çocukluk
[Araştırılacak: ailenin toplumsal konumu, çocukluk ve okul yılları. Aile ve yakın çevreyle yapılacak sözlü tarih görüşmeleriyle doldurulacak.]
Politikleşme
1960'ların sonunda üniversitelerde yükselen boykot ve işgal dalgasının içinde politikleşti. Öğrenci eylemleri ve bir bakanı protesto ettiği gösteri nedeniyle 1968'de tutuklandı, yargılanıp beraat etti.
Mücadele yılları
20 Aralık 1969'da yeniden tutuklandı ve 18 Eylül 1970'e kadar cezaevinde kaldı. Çıktıktan sonra öğrenci örgütlerinden uzaklaşarak arkadaşlarıyla THKO'yu kurdu; örgüt 4 Mart 1971'de yayımladığı bildiriyle kamuoyuna duyuruldu.
Yargılama ve idam
Aynı davada verilen 18 idam kararından yalnızca Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ınki Askerî Yargıtay'da bozulmadı. Aydınların başlattığı af kampanyasına ve itirazlara rağmen karar uygulandı.
Düşünceleri
THKO, 12 Mart öncesinde parlamenter yolun tıkandığı görüşünden hareketle kırsal gerilla stratejisini benimsedi ve emperyalizme karşı tam bağımsızlık şiarını öne çıkardı. Gezmiş'in idam sehpasındaki sözleri, bu şiarı Türk ve Kürt halklarının kardeşliği ve işçi-köylü vurgusuyla birleştirir.
“Yaşasın tam bağımsız Türkiye!”Yaşam çizelgesi
Gri satırlar dönemin olaylarıdır.- Şubat 1947Ankara'nın Ayaş ilçesinde doğdu.D · Kaynaklar çelişiyor
- 1968Üniversitelerde boykot ve işgaller; öğrenci hareketi yükseliyor.
- 1968Bir bakanı protesto ettiği için tutuklandı; 2 Mayıs 1968'e kadar tutuklu kaldı, beraat etti.C · Tek kaynak
- 20 Ara 1969Yeniden tutuklandı; 18 Eylül 1970'e kadar cezaevinde kaldı.C · Tek kaynak
- 4 Mar 1971THKO bir bildiriyle kamuoyuna duyuruldu.C · Tek kaynak
- 12 Mar 197112 Mart muhtırası; sıkıyönetim ilan edildi.
- 16 Mar 1971Yusuf Aslan'la birlikte Şarkışla'da yakalandı.B · Birden çok kaynak
- Ekim / Kasım 1971Ankara 1 No'lu Sıkıyönetim Mahkemesi idam kararı verdi.D · Kaynaklar çelişiyor
- 30 Mar 1972İdamları durdurma girişimi Kızıldere'de kuşatmayla sona erdi.
- 6 May 1972Ulucanlar'da Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'la birlikte idam edildi.A · Belgelenmiş
Kaynakların ayrıştığı noktalar
Çelişen bilgiler silinmez; hepsi kaynaklarıyla birlikte gösterilir.
Galeri ve belgeler
Kaynaklar
- bianet — 1971-1972: Last Days of Young Revolutionaries before Execution
- bianet — Gezmiş, İnan, Aslan Commemorated in Hour of Their Execution
- Hürriyet Daily News — Unseen photos of revolutionary student leader revealed after 50 years
- Sözcü — Deniz Gezmiş kimdir?
- Vikipedi (İngilizce) — Deniz Gezmiş


