Kısa biyografi
15 Mart 1946'da Samsun'da doğdu. Haydarpaşa Lisesi'nin ardından 1964'te Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ne girdi ve öğrenci hareketi içinde öne çıktı. Çevresi Kurtuluş dergisini çıkardı; Aralık 1970'te THKP-C kuruldu. “Kesintisiz Devrim” broşürleri 1970'lerin sol strateji tartışmalarını derinden etkiledi. 12 Mart sonrası yakalandı; yargılanırken 29 Kasım 1971'de arkadaşlarıyla Maltepe Cezaevi'nden firar etti. Mart 1972'de idamları durdurmak amacıyla düzenlenen rehine eyleminin ardından Kızıldere'de kuşatıldı ve 30 Mart 1972'de öldürüldü.
Hayatı
Toplumsal köken ve çocukluk
[Araştırılacak: ailenin toplumsal konumu, Samsun ve İstanbul yılları. Aile ve okul arkadaşlarıyla görüşmelerle doldurulacak.]
Politikleşme
Siyasal Bilgiler Fakültesi yıllarında öğrenci hareketinin ve dönemin devrim stratejisi tartışmalarının içinde yer aldı. Bu tartışmalardaki ayrışmanın ardından çevresi Kurtuluş dergisi etrafında örgütlendi.
THKP-C ve 12 Mart
Aralık 1970'te kurulan THKP-C'nin önderlerinden oldu. 12 Mart sonrasında örgüt, Mayıs 1971'de İsrail Başkonsolosu Efraim Elrom'u kaçırıp öldürdü; ardından Çayan yakalandı. Yargılanırken Maltepe Cezaevi'nden firar etti.
Kızıldere
26 Mart 1972'de Ünye'deki radar üssünden üç NATO teknisyeni kaçırıldı; amaç idam kararlarını durdurmaktı. Grup Kızıldere köyünde kuşatıldı; dokuz devrimci ve üç teknisyenle birlikte öldürüldü.
Düşünceleri
Çayan, parlamenter mücadeleyi yetersiz bularak öncü savaş ve “politikleşmiş askeri savaş” kavramlarıyla örgütlü, silahlı bir devrim stratejisi önerdi. Bu çizgi, THKO'nun kırsal gerilla yaklaşımından ve dönemin Millî Demokratik Devrim tartışmalarından teorik olarak ayrışıyordu.
“Biz buraya dönmeye değil, ölmeye geldik!”Yaşam çizelgesi
Gri satırlar dönemin olaylarıdır.- 15 Mar 1946Samsun'da doğdu.B · Birden çok kaynak
- 1964Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ne girdi.B · Birden çok kaynak
- Ara 1970THKP-C kuruldu.C · Tek kaynak
- 12 Mar 197112 Mart muhtırası.
- Mayıs 1971İsrail Başkonsolosu Efraim Elrom kaçırılıp öldürüldü; Çayan birkaç gün sonra yakalandı.B · Birden çok kaynak
- 29 Kas 1971THKO ve THKP-C'den beş kişiyle Maltepe Cezaevi'nden firar etti.B · Birden çok kaynak
- 26 Mar 1972Ünye radar üssünden üç NATO teknisyeni kaçırıldı.B · Birden çok kaynak
- 30 Mar 1972Kızıldere'de kuşatmada öldürüldü.A · Belgelenmiş
- 6 May 1972Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan idam edildi.
Kaynakların ayrıştığı noktalar
Çelişen bilgiler silinmez; hepsi kaynaklarıyla birlikte gösterilir.
Galeri ve belgeler
Kaynaklar
- Medyascope — Mahir Çayan kimdir?
- bianet — 1971-1972: Last Days of Young Revolutionaries before Execution
- bianet — Kızıldere'de katledilen Cihan Alptekin şiirlerle anıldı
- BirGün — Kızıldere Katliamı'nda yaşamını yitirenler Antalya'da anıldı
- Marxists Internet Archive — Mahir Çayan
- Vikipedi (İngilizce) — Mahir Çayan


