Taslak sürüm · İçerik kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir, doğrulama sürüyor.
Hafıza MüşterekleriKaybettiklerimizin arşivi
Mustafa Suphi
Kullanıcı katkısı · Fotoğrafların yeniden kullanım izni doğrulanmadı; yayımlamadan önce hak sahiplerinden izin alınmalıdır.
1908–1923İşçi ve sosyalist hareketTKPSiyasi cinayet

Mustafa Suphi

1883 – 1921

Türkiye Komünist Partisi'nin kurucusu ve ilk genel başkanı. Anadolu'daki Kurtuluş Savaşı'na katılmak üzere yola çıkan heyetle birlikte, Trabzon açıklarında 14 yoldaşıyla öldürüldü.

Doğum
1883 · Giresun
Kayıp
28–29 Ocak 1921 gecesi · Trabzon açıkları, Karadeniz
Kayıp biçimi
Siyasi cinayet (toplu)
Defin
Cesetleri denize atıldı; mezarı yok

Kısa biyografi

1883'te Giresun'da doğdu. İlk öğrenimini Kudüs ve Şam'da, lise öğrenimini Erzurum'da gördü. 1920'de Bakü'de toplanan kongrede kurulan Türkiye Komünist Partisi'nin genel başkanlığına seçildi; partinin önceliği örgütlenmeyi Anadolu'ya taşımaktı. Aralık 1920'de Kars üzerinden Anadolu'ya giren heyet, geçtiği şehirlerde düzenlenen karşı gösterilerle karşılaştı ve Trabzon'a yönlendirildi. 28 Ocak'ı 29'a bağlayan gece bir tekneye bindirilen Suphi ve 14 yoldaşı, kayıkçılar kâhyası Yahya ve adamları tarafından Karadeniz açıklarında öldürüldü. Cinayetin siyasi sorumluluğu bugün de tarih yazımında tartışılıyor.

Hayatı

Toplumsal köken ve eğitim

Giresun'da doğdu; çocukluğu ve öğrenim yılları Kudüs, Şam ve Erzurum arasında geçti. [Araştırılacak: ailenin konumu, yükseköğrenim ve 1908 sonrası yazıları.]

Politikleşme

[Araştırılacak: II. Meşrutiyet dönemi yazıları ve sürgün yılları. Kaynak önerisi: Mustafa Suphi İlk Yazılar, Amaç Yayıncılık, 1989.]

TKP'nin kuruluşu

1920'de Bakü'de toplanan kongre Mustafa Suphi'yi genel başkan, Ethem Nejat'ı genel sekreter seçti. Parti, Kurtuluş Savaşı'nda komünist hareketin yer almasını hedefliyordu.

Anadolu yolculuğu ve ölüm

Heyet 28 Aralık 1920'de Kars'a ulaştı. Ankara'da 22 Ocak 1921'deki gizli oturumda parti hedef gösterildi. Trabzon'a girerken çevrilen heyet, 28 Ocak gecesi tekneye bindirildi ve Sürmene açıklarında öldürüldü. Eşi Maria (Meryem) Suphi alıkonuldu.

Düşünceleri

Türkiye'nin işçi ve yoksul köylülerine yönelik çağrısında, tam ve kalıcı özgürlüğün ancak sermaye tahakkümünün yıkılması ve sosyalist devrimin yayılmasıyla mümkün olacağını savundu. TKP'yi Kurtuluş Savaşı'nın içinde, emperyalist işgale karşı bir güç olarak konumlandırmak istedi.

Yaşam çizelgesi

Gri satırlar dönemin olaylarıdır.
  1. 1883Giresun'da doğdu.B · Birden çok kaynak
  2. 1908II. Meşrutiyet'in ilanı.
  3. 1920Bakü'de TKP kuruldu; genel başkanlığa seçildi.B · Birden çok kaynak
  4. 28 Ara 1920Heyet Kars'a ulaştı.C · Tek kaynak
  5. 22 Oca 1921TBMM gizli oturumunda TKP ve Suphi hedef gösterildi.B · Birden çok kaynak
  6. 28–29 Oca 1921Trabzon açıklarında 14 yoldaşıyla öldürüldü.B · Birden çok kaynak
  7. 1923Cumhuriyet ilan edildi.

Kaynakların ayrıştığı noktalar

Çelişen bilgiler silinmez; hepsi kaynaklarıyla birlikte gösterilir.

Öldürülenlerin sayısı
Bir anlatıma göreSuphi ile birlikte 15 kişi (yaygın anlatım: “Onbeşler”).
Diğer anlatıma göre16–17 kişi (bazı akademik çalışmalar ve anma metinleri).
Siyasi sorumluluk
Bir anlatıma göreAnkara hükümeti olayı bir deniz kazası olarak açıkladı.
Diğer anlatıma görePek çok tarihçi, cinayetin bölgedeki askerî ve siyasi yönetimin bilgisi dahilinde örgütlendiğini savunuyor.

Galeri ve belgeler

Kaynaklar

  1. bianet — On Beşler İçin Karadeniz'e Çiçekler
  2. bianet — Öldürülüşünün 100. yıldönümünde Mustafa Suphi
  3. soL — Mustafa Suphi ve yoldaşları 104 yıl önce katledildi
  4. Karar — 28 Kânunusâni'yi unutma
  5. Atatürk Ansiklopedisi — Mustafa Suphi (1883-1921)
  6. TÜSTAV — 15'ler Hatırası (tanıtım)
A · BelgelenmişB · Birden çok kaynakC · Tek kaynakD · Kaynaklar çelişiyor

Diğer hayatlar

Abdi İpekçi1929–1979 · MilliyetAhmet Akman1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişAhmet Balıcı1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişAhmet Kaçmaz1938–2021 · TSİPAhmet Kalpar5 Aralık 1993 · Siverek, Şanlıurfa · BelirtilmemişAhmet Saner1959–1981 · MLSPBAhmet Taner Kışlalı1939–1999 · Cumhuriyet · CHPAli Aktaş (Ağtaş)1956–1983 · TKP/ML HareketiAli Başpınar1949–2008 · Dev-YolAli Kayahan12 Eylül 1980 öncesi · BelirtilmemişAli Uygur12 Eylül 1980 öncesi · BelirtilmemişAlpaslan Özdoğan–1971 · THKOAyhan Efeoğlu1992 · BelirtilmemişAyhan Kaya–2015 · Halkın Kurtuluş PartisiBahriye Üçok1919–1990 · SHPBattal Mehetoğlu1947–1969 · FKFBehice Boran1910–1987 · TİPCemil Kırbayır1980’de kaybedildi · Cengiz Argüç–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıCüneyt Tandoğan–1979 · Halkın KurtuluşuDeniz Acar–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıDeniz Gezmiş1947 – 1972 · THKODoğan Öz–1978 · Efraim Ezgin–1978 · TİPElif Tuncer1953/1954–1991 · İHDEngin Yüzbaşıoğlu–1979 · Devrimci DerlenişErdal Eren1961/1962–1980 · TDKPErdal Eroğlu–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıErdoğan Yazgan–1983 · Üçüncü YolFaruk Erzan–1978 · TİPFehmi Gökçek12 Eylül 1980 öncesi · BelirtilmemişFehmi Tosun1995’te kaybedildi · Fikret Özbilgin–2026 · HalkevleriFikri Sönmez1938–1985 · Dev-YolGürsel Dursun–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHakan Yurdakuler–1976 · Devrimci gençlikHamdullah Berk–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHasan Akdoğan–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHasan Asker Özmen1956–1980 · Halkın KurtuluşuHasan Gülünay1992 · BelirtilmemişHasan Ocak1965–1995 · Hasan Telci–1984 · Dev-SolHaskar Kılıç–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHayrettin Eren1980’de kaybedildi · Hıdır Aslan1958–1984 · Dev-YolHisni Özer1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişHürcan Gürses–1978 · TİPHüsamettin Yaman1992 · BelirtilmemişHüseyin Boral–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHüseyin Cevahir1945–1971 · THKP-CHüseyin İnan1948/1949 – 1972 · THKOHüseyin Morsümbül12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişHüseyin Taşkaya5 Aralık 1993 · Siverek, Şanlıurfa · BelirtilmemişHüseyin Toraman1991 · Belirtilmemişİbrahim Ethem Coşkun–1982 · TKEPİbrahim Gündem1992 · Güneydoğu · Belirtilmemişİbrahim Kaypakkaya1949 – 1973 · TKP/MLİbrahim Uzun–1978 · Devrimci Derleniş · Halkın Kurtuluşu (okur katkısı; doğrulanmadı)İlyas Has1955–1984 · Dev-Yolİmran Aydın–1991 · TDKPIvana Hoffmann1995–2015 · MLKPKadir Manga–1971 · THKOKadir Tandoğan1958–1981 · MLSPBKemal Türkler1926–1980 · TİPKemal Üğdül–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıKenan Bilgin1994’te kaybedildi · TDKPLatif Can–1978 · TİPMahir Çayan1946 – 1972 · THKP-CMahmut Çal–1978 · Devrimci Derleniş · Halkın Kurtuluşu (okur katkısı; doğrulanmadı)Mahmut Ertak1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişMahmut Kaya12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişMahmut Sönmez–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıMaksut Tepeli12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişMazlum Doğan1955/1958–1982 · PKKMehmet Boztepe– 2021 · TDKPMehmet Kanbur (Kambur)–1983 · Üçüncü Yol · Dev-YolMemet Kılınçaslan1950–2006 · EMEPMetin Göktepe1968–1996 · EvrenselMetin Yıldırımtürk– 1978 · TDKP geleneği · THKO · Halkın KurtuluşuMihri Belli1915–2011 · TKPMurat Kuseyri1955 – 2021 · TDKPMusa Ağdaş–1979 · Halkın KurtuluşuMusa Anter1920?–1992 · Özgür GündemMustafa Kahya–2014 · SYKPMustafa Özenç1959–1981 · Dev-YolMustafa Taş12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişNamık Tarancı1955–1992 · GerçekNecati Vardar1960–1982 · TKEPNecdet Adalı1958–1980 · Kurtuluş / Dev-Sol · kaynaklar farklıNezir Acar1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişNubar Ozanyan1956–2017 · TİKKONurettin Yedigöl12 Nisan 1981 · İstanbul · BelirtilmemişÖmer Yazgan–1983 · Üçüncü YolOsman Nuri Uzunlar–1978 · TİPRamazan Yukarıgöz–1983 · Üçüncü YolRıdvan Karakoç1995’te kaybedildi · Sabahattin Ali1907–1948 · Markopaşa çevresiSadi Okçuoğlu–1978 · Devrimci Derleniş · Halkın Kurtuluşu (okur katkısı; doğrulanmadı)Şadiye Akyol–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıŞahmuz Aydın1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişSakine Cansız1958–2013 · PKKSalih Gevence–1978 · TİPSerdar Alten–1978 · TİPSerdar Soyergin–1980 · HDÖŞeref Aydın1951 – 2006 · TDKPSeyit Konuk–1982 · TKEPSinan Cemgil–1971 · THKOSoner Gül1992 · BelirtilmemişŞükrü Yılmaz1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişSüleyman Balıcı1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişTahir Elçi1966–2015 · Diyarbakır BarosuTaylan Özgür1948–1969 · ODTÜ Sosyalist Fikir KulübüTuğrul Özbek1992 · BelirtilmemişTuran Dursun1934–1990 · Yazar · eski müftüUğur Mumcu1942–1993 · CumhuriyetUlaş Bardakçı1947–1972 · THKP-CÜmit Kaftancıoğlu1935–1980 · TRTVedat Demircioğlu1943–1968 · TİPVeysel Güney1957–1981 · Dev-YolYavuz Yıldırımtürk1942–2026 · THKO · Halkın Kurtuluşu · TDKPYunus Aydar–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıYusuf Aslan1947 – 1972 · THKOYusuf Erişti1991 · Belirtilmemiş