Kısa biyografi
1883'te Giresun'da doğdu. İlk öğrenimini Kudüs ve Şam'da, lise öğrenimini Erzurum'da gördü. 1920'de Bakü'de toplanan kongrede kurulan Türkiye Komünist Partisi'nin genel başkanlığına seçildi; partinin önceliği örgütlenmeyi Anadolu'ya taşımaktı. Aralık 1920'de Kars üzerinden Anadolu'ya giren heyet, geçtiği şehirlerde düzenlenen karşı gösterilerle karşılaştı ve Trabzon'a yönlendirildi. 28 Ocak'ı 29'a bağlayan gece bir tekneye bindirilen Suphi ve 14 yoldaşı, kayıkçılar kâhyası Yahya ve adamları tarafından Karadeniz açıklarında öldürüldü. Cinayetin siyasi sorumluluğu bugün de tarih yazımında tartışılıyor.
Hayatı
Toplumsal köken ve eğitim
Giresun'da doğdu; çocukluğu ve öğrenim yılları Kudüs, Şam ve Erzurum arasında geçti. [Araştırılacak: ailenin konumu, yükseköğrenim ve 1908 sonrası yazıları.]
Politikleşme
[Araştırılacak: II. Meşrutiyet dönemi yazıları ve sürgün yılları. Kaynak önerisi: Mustafa Suphi İlk Yazılar, Amaç Yayıncılık, 1989.]
TKP'nin kuruluşu
1920'de Bakü'de toplanan kongre Mustafa Suphi'yi genel başkan, Ethem Nejat'ı genel sekreter seçti. Parti, Kurtuluş Savaşı'nda komünist hareketin yer almasını hedefliyordu.
Anadolu yolculuğu ve ölüm
Heyet 28 Aralık 1920'de Kars'a ulaştı. Ankara'da 22 Ocak 1921'deki gizli oturumda parti hedef gösterildi. Trabzon'a girerken çevrilen heyet, 28 Ocak gecesi tekneye bindirildi ve Sürmene açıklarında öldürüldü. Eşi Maria (Meryem) Suphi alıkonuldu.
Düşünceleri
Türkiye'nin işçi ve yoksul köylülerine yönelik çağrısında, tam ve kalıcı özgürlüğün ancak sermaye tahakkümünün yıkılması ve sosyalist devrimin yayılmasıyla mümkün olacağını savundu. TKP'yi Kurtuluş Savaşı'nın içinde, emperyalist işgale karşı bir güç olarak konumlandırmak istedi.
Yaşam çizelgesi
Gri satırlar dönemin olaylarıdır.- 1883Giresun'da doğdu.B · Birden çok kaynak
- 1908II. Meşrutiyet'in ilanı.
- 1920Bakü'de TKP kuruldu; genel başkanlığa seçildi.B · Birden çok kaynak
- 28 Ara 1920Heyet Kars'a ulaştı.C · Tek kaynak
- 22 Oca 1921TBMM gizli oturumunda TKP ve Suphi hedef gösterildi.B · Birden çok kaynak
- 28–29 Oca 1921Trabzon açıklarında 14 yoldaşıyla öldürüldü.B · Birden çok kaynak
- 1923Cumhuriyet ilan edildi.
Kaynakların ayrıştığı noktalar
Çelişen bilgiler silinmez; hepsi kaynaklarıyla birlikte gösterilir.
Galeri ve belgeler
Kaynaklar
- bianet — On Beşler İçin Karadeniz'e Çiçekler
- bianet — Öldürülüşünün 100. yıldönümünde Mustafa Suphi
- soL — Mustafa Suphi ve yoldaşları 104 yıl önce katledildi
- Karar — 28 Kânunusâni'yi unutma
- Atatürk Ansiklopedisi — Mustafa Suphi (1883-1921)
- TÜSTAV — 15'ler Hatırası (tanıtım)


