Entwurfsfassung · Inhalte aus öffentlichen Quellen zusammengestellt, Überprüfung läuft.
Hafıza MüşterekleriEin Archiv für die, die wir verloren haben
Mustafa Suphi
Von Nutzerseite bereitgestellt · Die Wiederverwendung dieser Fotos ist nicht geklärt; vor der Veröffentlichung ist die Zustimmung der Rechteinhaber einzuholen.
1908–1923Arbeiter- und sozialistische BewegungTKPPolitischer Mord

Mustafa Suphi

1883 – 1921

Gründer und erster Vorsitzender der Kommunistischen Partei der Türkei. Er wurde mit 14 Genossen der Delegation, die sich dem Unabhängigkeitskrieg in Anatolien anschließen wollte, vor Trabzon getötet.

Geboren
1883 · Giresun
Verloren
Nacht vom 28. auf den 29. Januar 1921 · Vor Trabzon, Schwarzes Meer
Art des Verlusts
Politischer Mord (kollektiv)
Grab
Leichen ins Meer geworfen; kein Grab

Kurzbiografie

Geboren 1883 in Giresun. Seine Grundschulzeit verbrachte er in Jerusalem und Damaskus, das Gymnasium besuchte er in Erzurum. Er wurde zum Vorsitzenden der Kommunistischen Partei der Türkei gewählt, die 1920 auf einem Kongress in Baku gegründet wurde; vorrangiges Ziel der Partei war es, ihre Organisation nach Anatolien zu tragen. Die Delegation, die im Dezember 1920 über Kars nach Anatolien kam, stieß in den durchreisten Städten auf Gegendemonstrationen und wurde nach Trabzon umgeleitet. In der Nacht vom 28. auf den 29. Januar 1921 wurden Suphi und 14 Genossen auf ein Boot gebracht und vor der Schwarzmeerküste vom Vorsteher der Bootsleute, Yahya, und seinen Männern getötet. Die politische Verantwortung für die Morde ist in der Geschichtsschreibung bis heute umstritten.

Die ausführlichen Abschnitte unten werden derzeit übersetzt; vorerst erscheint das türkische Original.

Lebensweg

Toplumsal köken ve eğitim

Giresun'da doğdu; çocukluğu ve öğrenim yılları Kudüs, Şam ve Erzurum arasında geçti. [Araştırılacak: ailenin konumu, yükseköğrenim ve 1908 sonrası yazıları.]

Politikleşme

[Araştırılacak: II. Meşrutiyet dönemi yazıları ve sürgün yılları. Kaynak önerisi: Mustafa Suphi İlk Yazılar, Amaç Yayıncılık, 1989.]

TKP'nin kuruluşu

1920'de Bakü'de toplanan kongre Mustafa Suphi'yi genel başkan, Ethem Nejat'ı genel sekreter seçti. Parti, Kurtuluş Savaşı'nda komünist hareketin yer almasını hedefliyordu.

Anadolu yolculuğu ve ölüm

Heyet 28 Aralık 1920'de Kars'a ulaştı. Ankara'da 22 Ocak 1921'deki gizli oturumda parti hedef gösterildi. Trabzon'a girerken çevrilen heyet, 28 Ocak gecesi tekneye bindirildi ve Sürmene açıklarında öldürüldü. Eşi Maria (Meryem) Suphi alıkonuldu.

Gedanken

In seinem Aufruf an die Arbeiter und armen Bauern der Türkei vertrat er die Auffassung, dass vollständige und dauerhafte Freiheit nur durch den Sturz der Herrschaft des Kapitals und die Ausbreitung der sozialistischen Revolution möglich sei. Er wollte die TKP im Unabhängigkeitskrieg als Kraft gegen die imperialistische Besatzung verorten.

Lebenschronik

Graue Zeilen sind Ereignisse der Zeit.
  1. 1883Giresun'da doğdu.B · Mehrere Quellen
  2. 1908II. Meşrutiyet'in ilanı.
  3. 1920Bakü'de TKP kuruldu; genel başkanlığa seçildi.B · Mehrere Quellen
  4. 28 Ara 1920Heyet Kars'a ulaştı.C · Einzelquelle
  5. 22 Oca 1921TBMM gizli oturumunda TKP ve Suphi hedef gösterildi.B · Mehrere Quellen
  6. 28–29 Oca 1921Trabzon açıklarında 14 yoldaşıyla öldürüldü.B · Mehrere Quellen
  7. 1923Cumhuriyet ilan edildi.

Wo die Quellen auseinandergehen

Widersprüchliche Angaben werden nicht gelöscht; jede Fassung erscheint mit ihren Quellen.

Öldürülenlerin sayısı
Nach einer DarstellungSuphi ile birlikte 15 kişi (yaygın anlatım: “Onbeşler”).
Nach einer anderen Darstellung16–17 kişi (bazı akademik çalışmalar ve anma metinleri).
Siyasi sorumluluk
Nach einer DarstellungAnkara hükümeti olayı bir deniz kazası olarak açıkladı.
Nach einer anderen DarstellungPek çok tarihçi, cinayetin bölgedeki askerî ve siyasi yönetimin bilgisi dahilinde örgütlendiğini savunuyor.

Galerie und Dokumente

Quellen

  1. bianet — On Beşler İçin Karadeniz'e Çiçekler
  2. bianet — Öldürülüşünün 100. yıldönümünde Mustafa Suphi
  3. soL — Mustafa Suphi ve yoldaşları 104 yıl önce katledildi
  4. Karar — 28 Kânunusâni'yi unutma
  5. Atatürk Ansiklopedisi — Mustafa Suphi (1883-1921)
  6. TÜSTAV — 15'ler Hatırası (tanıtım)
A · BelegtB · Mehrere QuellenC · EinzelquelleD · Quellen widersprechen sich

Weitere Lebenswege

Abdi İpekçi1929–1979 · MilliyetAhmet Akman1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişAhmet Balıcı1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişAhmet Kaçmaz1938–2021 · TSİPAhmet Kalpar5 Aralık 1993 · Siverek, Şanlıurfa · BelirtilmemişAhmet Saner1959–1981 · MLSPBAhmet Taner Kışlalı1939–1999 · Cumhuriyet · CHPAli Aktaş (Ağtaş)1956–1983 · TKP/ML HareketiAli Başpınar1949–2008 · Dev-YolAli Kayahan12 Eylül 1980 öncesi · BelirtilmemişAli Uygur12 Eylül 1980 öncesi · BelirtilmemişAlpaslan Özdoğan–1971 · THKOAyhan Efeoğlu1992 · BelirtilmemişAyhan Kaya–2015 · Halkın Kurtuluş PartisiBahriye Üçok1919–1990 · SHPBattal Mehetoğlu1947–1969 · FKFBehice Boran1910–1987 · TİPCemil Kırbayır1980’de kaybedildi · Cengiz Argüç–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıCüneyt Tandoğan–1979 · Halkın KurtuluşuDeniz Acar–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıDeniz Gezmiş1947 – 1972 · THKODoğan Öz–1978 · Efraim Ezgin–1978 · TİPElif Tuncer1953/1954–1991 · İHDEngin Yüzbaşıoğlu–1979 · Devrimci DerlenişErdal Eren1961/1962–1980 · TDKPErdal Eroğlu–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıErdoğan Yazgan–1983 · Üçüncü YolFaruk Erzan–1978 · TİPFehmi Gökçek12 Eylül 1980 öncesi · BelirtilmemişFehmi Tosun1995’te kaybedildi · Fikret Özbilgin–2026 · HalkevleriFikri Sönmez1938–1985 · Dev-YolGürsel Dursun–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHakan Yurdakuler–1976 · Devrimci gençlikHamdullah Berk–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHasan Akdoğan–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHasan Asker Özmen1956–1980 · Halkın KurtuluşuHasan Gülünay1992 · BelirtilmemişHasan Ocak1965–1995 · Hasan Telci–1984 · Dev-SolHaskar Kılıç–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHayrettin Eren1980’de kaybedildi · Hıdır Aslan1958–1984 · Dev-YolHisni Özer1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişHürcan Gürses–1978 · TİPHüsamettin Yaman1992 · BelirtilmemişHüseyin Boral–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıHüseyin Cevahir1945–1971 · THKP-CHüseyin İnan1948/1949 – 1972 · THKOHüseyin Morsümbül12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişHüseyin Taşkaya5 Aralık 1993 · Siverek, Şanlıurfa · BelirtilmemişHüseyin Toraman1991 · Belirtilmemişİbrahim Ethem Coşkun–1982 · TKEPİbrahim Gündem1992 · Güneydoğu · Belirtilmemişİbrahim Kaypakkaya1949 – 1973 · TKP/MLİbrahim Uzun–1978 · Devrimci Derleniş · Halkın Kurtuluşu (okur katkısı; doğrulanmadı)İlyas Has1955–1984 · Dev-Yolİmran Aydın–1991 · TDKPIvana Hoffmann1995–2015 · MLKPKadir Manga–1971 · THKOKadir Tandoğan1958–1981 · MLSPBKemal Türkler1926–1980 · TİPKemal Üğdül–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıKenan Bilgin1994’te kaybedildi · TDKPLatif Can–1978 · TİPMahir Çayan1946 – 1972 · THKP-CMahmut Çal–1978 · Devrimci Derleniş · Halkın Kurtuluşu (okur katkısı; doğrulanmadı)Mahmut Ertak1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişMahmut Kaya12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişMahmut Sönmez–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıMaksut Tepeli12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişMazlum Doğan1955/1958–1982 · PKKMehmet Boztepe– 2021 · TDKPMehmet Kanbur (Kambur)–1983 · Üçüncü Yol · Dev-YolMemet Kılınçaslan1950–2006 · EMEPMetin Göktepe1968–1996 · EvrenselMetin Yıldırımtürk– 1978 · TDKP geleneği · THKO · Halkın KurtuluşuMihri Belli1915–2011 · TKPMurat Kuseyri1955 – 2021 · TDKPMusa Ağdaş–1979 · Halkın KurtuluşuMusa Anter1920?–1992 · Özgür GündemMustafa Kahya–2014 · SYKPMustafa Özenç1959–1981 · Dev-YolMustafa Taş12 Eylül 1980 sonrası · BelirtilmemişNamık Tarancı1955–1992 · GerçekNecati Vardar1960–1982 · TKEPNecdet Adalı1958–1980 · Kurtuluş / Dev-Sol · kaynaklar farklıNezir Acar1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişNubar Ozanyan1956–2017 · TİKKONurettin Yedigöl12 Nisan 1981 · İstanbul · BelirtilmemişÖmer Yazgan–1983 · Üçüncü YolOsman Nuri Uzunlar–1978 · TİPRamazan Yukarıgöz–1983 · Üçüncü YolRıdvan Karakoç1995’te kaybedildi · Sabahattin Ali1907–1948 · Markopaşa çevresiSadi Okçuoğlu–1978 · Devrimci Derleniş · Halkın Kurtuluşu (okur katkısı; doğrulanmadı)Şadiye Akyol–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıŞahmuz Aydın1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişSakine Cansız1958–2013 · PKKSalih Gevence–1978 · TİPSerdar Alten–1978 · TİPSerdar Soyergin–1980 · HDÖŞeref Aydın1951 – 2006 · TDKPSeyit Konuk–1982 · TKEPSinan Cemgil–1971 · THKOSoner Gül1992 · BelirtilmemişŞükrü Yılmaz1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişSüleyman Balıcı1992 · Güneydoğu · BelirtilmemişTahir Elçi1966–2015 · Diyarbakır BarosuTaylan Özgür1948–1969 · ODTÜ Sosyalist Fikir KulübüTuğrul Özbek1992 · BelirtilmemişTuran Dursun1934–1990 · Yazar · eski müftüUğur Mumcu1942–1993 · CumhuriyetUlaş Bardakçı1947–1972 · THKP-CÜmit Kaftancıoğlu1935–1980 · TRTVedat Demircioğlu1943–1968 · TİPVeysel Güney1957–1981 · Dev-YolYavuz Yıldırımtürk1942–2026 · THKO · Halkın Kurtuluşu · TDKPYunus Aydar–1994 · TDKP / SPA · okur katkısıYusuf Aslan1947 – 1972 · THKOYusuf Erişti1991 · Belirtilmemiş