Taslak sürüm · İçerik kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir, doğrulama sürüyor.
Hafıza MüşterekleriKaybettiklerimizin arşivi
27 Mayıs 1960 · Darbeler dönemi

27 Mayıs 1960 askerî darbesi

Ordunun emir-komuta zinciri dışında örgütlenen bir grup subay, Demokrat Parti iktidarına son verdi ve yönetimi Millî Birlik Komitesi adıyla devraldı. Cumhuriyet tarihinin ilk askerî darbesidir; Yassıada yargılamaları üç idamla sonuçlandı, ardından 1961 Anayasası kabul edildi.

Yönetimi devralan
Millî Birlik Komitesi
Yargılama
Yassıada, Yüksek Adalet Divanı
İdam edilen
3 kişi
Yassıada; darbenin ardından yargılamaların yapıldığı ada (2014).
Yassıada; darbenin ardından yargılamaların yapıldığı ada (2014). Julian Nitzsche · Wikimedia Commons · Wikimedia Commons özgür lisansı — sürüm dosya sayfasında doğrulanacak

Toplumsal ve siyasal arka plan

Demokrat Parti 1950 seçimleriyle tek başına iktidara gelmişti. 1950'lerin sonunda muhalefete ve basına yönelik baskılar, ekonomik sıkıntılar ve 1960 baharındaki öğrenci olaylarıyla gerilim tırmandı.

Olayların seyri

  1. 27 Mayıs 1960Bir grup subay yönetime el koydu; Meclis ve hükümet feshedildi.A · Belgelenmiş
  2. 14 Ekim 1960Yassıada'da Yüksek Adalet Divanı yargılamaları başladı; 592 sanık yargılandı.B · Birden çok kaynak
  3. 15 Eylül 1961Kararlar açıklandı; Demokrat Parti'nin önde gelenlerinden 15 kişiye idam cezası verildi.C · Tek kaynak
  4. 16 Eylül 1961Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan İmralı'da idam edildi.B · Birden çok kaynak
  5. 17 Eylül 1961Adnan Menderes idam edildi.B · Birden çok kaynak
  6. 1961Kurucu Meclis'in hazırladığı 1961 Anayasası halkoylamasıyla kabul edildi.B · Birden çok kaynak

Kaybettiklerimiz

Darbenin ardından idam edilen 3 kişi

Bu arşiv, darbeyi Türkiye'de askerin siyasete doğrudan müdahaleleri zincirinin ilk halkası olarak belgeler. Darbenin ardından idam edilenler arşivin konusu olan devrimci ve aydın kayıplar arasında değildir; olay, dönemin bağlamı için yer alır.

Kaynakların ayrıştığı noktalar

İdam kararlarının sayısı
Bir anlatıma göreBazı kaynaklara göre 14 kişiye idam cezası verildi.
Diğer anlatıma göreBazı kaynaklara göre 15 kişiye idam cezası verildi; Millî Birlik Komitesi yalnızca üçünü onayladı.
Menderes'in idam tarihi
Bir anlatıma göre16 Eylül 1961 (bazı İngilizce kaynaklar).
Diğer anlatıma göre17 Eylül 1961 (Türkçe akademik kaynakların çoğu).
Değerlendirme
Bir anlatıma göreDarbe; seçilmiş bir hükümeti deviren ve idamlarla sonuçlanan bir müdahale.
Diğer anlatıma göre“27 Mayıs Devrimi”; 1961 Anayasası ile özgürlük alanlarını genişleten bir kırılma. Tartışma bugün sürüyor.

Kaynaklar

  1. Ankara Üniversitesi Açık Ders — Yassıada Yargılamaları
  2. Kure Ansiklopedi — 27 Mayıs Askeri Darbesi
  3. Milli Gazete — 27 Mayıs darbesi
  4. Wikipedia — 1960 Turkish coup d'état